۱۳۹۰؛ سالی که ثبت شرکت اوج گرفت و دیگر تکرار نشد، چرا؟
آمار ثبت شرکت در ایران به ۹۸ سال پیش برمی‌گردد. در میان همه این سال‌ها، ۱۳۹۰ جایگاهی ویژه دارد. در این سال ۱۱۷٬۲۳۴ شرکت تازه به ثبت رسید و رکوردی برجا ماند که تا امروز شکسته نشده است. از آن زمان ۱۴ سال گذشته و در هیچ‌کدام از این سال‌ها، شمار شرکت‌های تازه حتی به ۱۰۰ هزار هم نرسیده است.
۱۳۹۰؛ پرثبت‌ترین سال در ۹۸ سال
ثبت شرکت در ایران از سال ۱۳۰۸ قابل شمارش است؛ سالی که آگهی‌های ثبتی برای نخستین بار به‌طور رسمی در روزنامه رسمی منتشر شد. در تمام سال‌هایی که از آن زمان گذشته، ۱۳۹۰ با ۱۱۷٬۲۳۴ شرکت پرثبت‌ترین سال کامل است.
این رکورد ناگهانی نبود و پشت آن دو دهه رشد پیوسته قرار داشت. نقطه شروع این رشد سال ۱۳۶۸ بود؛ سال آغاز دوره بازسازی و خصوصی‌سازی پس از جنگ. از آن سال، ثبت سالانه از ۱۳٬۲۸۷ شرکت به ۱۰۹٬۸۹۱ شرکت در ۱۳۸۶ رسید؛ یعنی بیش از هشت برابر در ۱۸ سال.
۱۳۸۶ نخستین سالی بود که ثبت شرکت از مرز ۱۰۰ هزار گذشت. در کل این ۹۸ سال، فقط دو سال دیگر به این مرز رسیده‌اند: ۱۳۸۹ با ۱۰۱٬۰۶۶ شرکت و خود ۱۳۹۰. هر سه سال در یک بازه پنج‌ساله قرار دارند. پس اوج ثبت شرکت در ایران یک دوره چندساله بود و ۱۳۹۰ تا امروز آخرین سال آن دوره بوده است.
سال ۱۳۸۹، یک سال پیش از رکورد، سال اجرای هدفمندسازی یارانه‌ها بود؛ تغییری در ساختار قیمت انرژی که بر فعالیت‌های صنعتی هم اثر گذاشت. در همین دو سال، ثبت شرکت از ۹۵٬۵۳۷ در ۱۳۸۸ با حدود ۶٪ رشد به ۱۰۱٬۰۶۶ در ۱۳۸۹ رسید. یک سال بعد، با ۱۶٪ رشد دیگر، به رکورد ۱۱۷٬۲۳۴ رسید. با این حال، این دو اتفاق فقط هم‌زمان‌اند. داده ثبت به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که هدفمندسازی یارانه‌ها علت رسیدن به رکورد بوده است.
از ۱۳۹۱ به بعد؛ رشدهایی که به اوج نرسید
در سال ۱۳۹۱ ثبت شرکت به ۸۳٬۱۶۴ رسید؛ یعنی تنها یک سال بعد از رکورد، حدود ۲۹٪ شرکت کمتری ثبت شد. این افت هم‌زمان با سالی بود که تحریم‌های بانکی علیه ایران تشدید شد و نرخ ارز جهش کرد.
| سال | شرکت ثبت‌شده | نسبت به رکورد ۱۳۹۰ | رویداد هم‌زمان |
|---|---|---|---|
| ۱۳۸۶ | ۱۰۹٬۸۹۱ | ۹۴٪ | |
| ۱۳۸۹ | ۱۰۱٬۰۶۶ | ۸۶٪ | هدفمندسازی یارانه‌ها |
| ۱۳۹۰ | ۱۱۷٬۲۳۴ | ۱۰۰٪ | |
| ۱۳۹۱ | ۸۳٬۱۶۴ | ۷۱٪ | تحریم بانکی و جهش نرخ ارز |
| ۱۳۹۵ | ۹۳٬۹۴۰ | ۸۰٪ | یک سال پس از برجام |
| ۱۳۹۷ | ۷۴٬۳۹۶ | ۶۳٪ | خروج آمریکا از برجام |
| ۱۴۰۰ | ۹۱٬۹۶۳ | ۷۸٪ | |
| ۱۴۰۳ | ۹۱٬۸۱۰ | ۷۸٪ | سامانه مؤدیان و شناسه یکتا |
| ۱۴۰۴ | ۶۹٬۲۴۸ | ۵۹٪ |
ده سال اخیر
ثبت سالانه شرکت از ۹۳٬۹۴۰ در ۱۳۹۵ به ۶۹٬۲۴۸ در ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی ۲۶٫۳٪ کاهش. این کاهش یک‌دست نبود.
- بعد از افت ۱۳۹۷، ثبت در ۱۳۹۹ به ۸۶٬۷۰۳ و در ۱۴۰۰ به ۹۱٬۹۶۳ برگشت. ۱۳۹۹ سال همه‌گیری کرونا بود؛ سالی که خدمات حضوری افت کرد و کسب‌وکارهای دیجیتال رونق گرفتند.
- در ۱۴۰۱، هم‌زمان با جهش دوباره نرخ ارز، ثبت شرکت به ۸۱٬۴۲۵ رسید.
- ۱۴۰۳ با ۹۱٬۸۱۰ شرکت دوباره به حدود ۹۲ هزار برگشت؛ سالی که سامانه مؤدیان و شناسه یکتا اجرا شد و ثبت رسمی برای کسب‌وکارها اهمیت بیشتری پیدا کرد.
در این ده سال، ثبت سالانه سه بار به حدود ۹۲ تا ۹۴ هزار رسید، ولی هیچ‌وقت از آن بالاتر نرفت.
۱۴۰۴؛ دورترین فاصله از رکورد
در ۱۴۰۴، ۶۹٬۲۴۸ شرکت در ایران ثبت شد. این عدد ۴۷٬۹۸۶ شرکت کمتر از رکورد ۱۳۹۰ است؛ یعنی حدود ۴۱٪ پایین‌تر. از ۱۳۸۴، که آرشیو روزنامه رسمی کامل شده، هیچ سالی کمتر از این ثبت نداشته است.
ولی این عدد را باید با احتیاط خواند. اسفند ۱۴۰۴ فقط ۳٪ ثبت‌های سال را دارد؛ کمتر از نصف یک ماه معمولی. در همان سال، سهم بیشتر ماه‌ها بین ۷ تا ۱۱ درصد بوده است. بنابراین پیش از هر نتیجه‌گیری درباره افت این سال، باید کامل بودن داده آن ماه بررسی شود. تا آن موقع، مقایسه مطمئن‌تر سال ۱۴۰۳ است که حدود ۷۸٪ رکورد ثبت داشت.
سال ۱۴۰۵ هم هنوز تمام نشده است. تا مهر ۱۴۰۵، ۳۲٬۹۷۶ شرکت ثبت شده و این عدد را نمی‌شود با یک سال کامل مقایسه کرد.
این اعداد از کجا به‌دست آمده‌اند
همه عددهای این مقاله از داده‌های ثبتی رسمیو (مهر ۱۴۰۵) است. سه نکته درباره آن‌ها مهم است:
- شرکت‌های امروز: این آمار فقط شرکت‌هایی را می‌شمارد که امروز هنوز در داده‌های ثبتی ردیف دارند. برای همین در دهه‌های دور، تعداد واقعی ثبت‌ها بیشتر از عددهای این مقاله بوده است.
- آرشیو از ۱۳۸۴: آرشیو روزنامه رسمی از ۱۳۸۴ کامل و ماشین‌خوان است. داده پیش از آن از روزنامه چاپی استخراج شده و پوشش کمتری دارد. رکورد ۱۳۹۰ و همه سال‌های بعد از آن در دوره آرشیو کامل‌اند، پس مقایسه‌شان با هم از این نظر هم‌وزن است.
- تاریخ‌های پیش‌فرض: بیش از دویست هزار ردیف، که بیشترشان موقوفه و مدرسه‌اند، روی سه تاریخ ثبت پیش‌فرض نشسته‌اند. یکی از این تاریخ‌ها ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۰ است. این ردیف‌ها از آمار سالانه کنار گذاشته شده‌اند، پس رکورد ۱۱۷٬۲۳۴ برای ۱۳۹۰ با آن‌ها بزرگ‌تر از واقع نشده است.