در شرکتهای سهامی، هر سهم نشان دهنده مالکیت سهامدار در شرکت است. دایلوشن (Stock Dilution) (دایلوت شدن) یا رقیق شدن سهام زمانی رخ میدهد که یک شرکت با انتشار سهمهای جدید، درصد مالکیت سهامداران فعلی را کاهش دهد.
رقیقشدن سهام یا دایلوشن هم در شرکتهای سهامی خاص و هم در شرکتهای سهامی عام میتواند تأثیرات قابلتوجهی بر مالکیت سهامداران و سود هر سهم (EPS) داشته باشد.
در شرکتهای سهامی عام، افزایش تعداد سهام از طریق انتشار سهام جدید یا تبدیل اوراق بهادار به سهام، باعث کاهش درصد مالکیت هر سهامدار و همچنین کاهش EPS میشود، زیرا سود خالص بین تعداد بیشتری از سهام تقسیم میگردد. این کاهش در EPS معمولاً منجر به کاهش قیمت سهام در بازار نیز میشود.
در شرکتهای سهامی خاص، رقیقشدن سهام نیز تأثیر مشابهی بر درصد مالکیت سهامداران دارد، اما چون ارزش بازاری شرکتهای سهامی خاص ممکن است متفاوت از ارزش دفتری آن باشد، درصد مالکیت سهامداران بیشتر بر اساس ارزش بازاری شرکت محاسبه میشود. این مسئله به سهامداران اهمیت حفظ درصد سهامداری را در برابر رقیقشدن سهام یادآور میشود، چرا که تغییر در درصد مالکیت میتواند بر کنترل و سودآوری سهامداران اثرگذار باشد.
در هر دو نوع شرکت، محافظت از درصد سهامداری و مدیریت انتشار سهام جدید برای جلوگیری از تاثیرات منفی بر EPS و ارزش بازار شرکت، اهمیت ویژهای دارد.
در این مقاله، قصد داریم به بررسی مسئله دایلوشن یا رقیق شدن سهام بپردازیم و به این سوال که «چگونه میتوانیم از رقیق شدن سهام جلوگیری کنیم؟» پاسخ دهیم.
“در دنیای سرمایهگذاری، حفاظت از سهم خود در برابر رقیقشدن سهام میتواند تعیینکننده آینده مالی شما باشد.”
رقیق شدن سهام به چه معناست؟
قبل از وارد شدن به بحث رقیق شدن سهام، ابتدا باید مفهوم آن را یکبار دیگر مرور کنیم:
دایلوشن یا رقیق شدن سهام به معنای کاهش ارزش سهام یا درصد مالکیت سهامداران در شرکتهای سهامی است.
رقیق شدن سهام یکی از راهبردهای تجاری برای جذب سرمایه در شرکتها است و زمانی بهکار میرود که شرکت قصد افزایش سرمایه، بهبود دامنه کاری یا پرداخت بدهیهای خود را داشته باشد.
در این شرایط، شرکت از طریق ایجاد سهام جدید، سرمایهگذاران تازهای را به مجموعه اضافه میکند. با این کار، سرمایه کلی شرکت افزایش مییابد، اما ارزش هر سهم سهامداران قدیمی با کاهش زیادی رو به رو میشود. کاهش ارزش سهم، به معنای کاهش سودی است که سهامداران از فعالیت شرکت دریافت میکنند.
چگونه از رقیق شدن سهام جلوگیری کنیم؟
از آنجا که دایلوشن یا رقیق شدن سهام، ارزش آن را کاهش میدهد، سهامداران شرکتها معمولاً در برابر آن مقاومت کرده و اقدام به ممانعت از رقیقسازی میکنند. این کار از راههای زیر انجام میشود:
ثبت قرارداد حفاظت از رقیق سازی
حفاظت از رقیقسازی به مفاد قراردادی اشاره میکند که از کاهش سهام سرمایهگذاران در دورهای بعدی تأمین مالی جلوگیری میکند.
در صورتیکه اقدامات شرکت موجب کاهش درصد مورد ادعای سرمایهگذار در مورد داراییهای شرکت شود، مسئله حفاظت از رقیقسازی سهام مطرح میشود. به عنوان مثال، اگر سهام یک سرمایهگذار 20٪ باشد و شرکت بخواهد یک دور تأمین مالی اضافی برگزار کند، میبایست ابتدا سهام تخفیف خورده را به سرمایهگذار پیشنهاد کند تا کاهش کل سهام مالکیت وی را تا حدی جبران کند.
دریافت اوراق بهادار قابل تبدیل
راه دیگر جلوگیری از رقیق شدن سهام، ارائه اوراق بهادار قابل تبدیل است که از سرمایهگذار در برابر کاهش ارزش سهام محافظت میکند.
هنگامی که یک شرکت تبدیل به سهامی عام میشود، معمولاً از طریق عرضه اولیه عمومی (IPO)، تعداد مشخصی از سهام را که «سهام شناور» نامیده میشود، جهت عرضه اولیه تحریم میکند. اگر شرکت سهام اضافی منتشر کند – که سهام ثانویه نام دارد – گفته میشود که سهام را رقیق کرده است.
از آنجایی که سهم یک شرکت نشاندهنده سهام مالکیت در شرکت است، سهامدارانی که IPO را خریداری کرده باشند، سهم کمتری در مالکیت شرکت خواهند داشت و قدرت رای آنها کاهش خواهد یافت. با افزایش تعداد سهام، هر سهامدار درصد کمتری از سهام شرکت را در اختیار دارد و در نتیجه ارزش هر سهم وی کاهش مییابد.
اضافه کردن شرط تعدیل سهام در اساسنامه شرکت
راه دیگر برای جلوگیری از رقیق شدن سهام این است که شرطی با نام حمایت از سرمایهگذار در مقابل رقیقشدن سهام یا شرط تعدیل سهام در شرکتنامه، اساسنامه شرکت یا قراردادهای جانبی اضافه شود. بر اساس این شرط، سهامدار همواره یا طی مدت زمانی معین، مالک درصد ثابتی از سهام شرکت خواهد بود.
در این صورت، اگر پس از عرضه، ارزش سهام سرمایهگذار کمتر از میزان سرمایهگذاری اولیه او شود، سهام شرکت باید به گونهای تعدیل گردد که سرمایه اولیه سرمایهگذار تامین شود.
علاوه بر این، این شرط ایجاب میکند که در هنگام خرید سهام جدید، سهامداران قبلی مقدم داشته شوند و از این طریق، از رقیق شدن سهام آنها جلوگیری شود.
کنترل مؤثر بر روی سهام
سرمایهگذاران میتوانند با حضور در جلسات مجمع عمومی و استفاده از حق رأی خود به عنوان سهامدار، از شرایطی که ممکن است منجر به رقیق شدن سهام شود، جلوگیری کند.
سرمایهگذاری با انجام اقدامات بالا، حفاظت از منافع خود به عنوان سهامدار و همچنین بررسی دقیق شرایط قرارداد یا توافقنامهها، میتواند مانع رقیقشدن سهام خود شود.
رقیق شدن سهام در چه شرکتهایی انجام میشود؟
دایلوشن یا رقیقشدن سهام تنها در شرکتهای سهامی خاص اتفاق نمیافتد، بلکه در سایر شرکتها نیز ممکن است درصد مالکیت سهامدارن نسبت به سرمایه شرکت کاهش پیدا کند.
دلایل رقیقشدن سهام چیست؟
از آنجا که هیچ سرمایهگذاری قصد ندارد با رقیقشدن سهام شرکت خود، ارزش آن را کاهش دهد، رقیق شدن سهام در شرایط مختلفی انجام میشود که در ادامه، به برخی از آنها اشاره شده است.
جذب سرمایه اضافی
رقیقشدن سهام اغلب در شرکتهایی اتفاق میافتد که برای رشد مالی یا پرداخت بدهیهای خود، به جلب سرمایه بیشتری نیاز دارند. در این شرایط، شرکتها سهمهای بیشتری عرضه میکنند که سرمایهگذاران بیشتری اقدام به خریداری آنها کنند.
اگرچه رقیقشدن سهام در نگاه اول امری منفی به نظر میرسد، اما اگر شرکت از سرمایه اضافی که جمعآوری شده، به گونهای استفاده کند که بازده بیشتری برای شرکت داشته باشد، رقیقشدن سهام میتواند تاثیر مثبتی داشته باشد.
از سوی دیگر، حتی اگر شرکت نتواند از سرمایه جذب شده، به شکلی مؤثری استفاده کند، ممکن است بازدهی این سرمایه، بیشتر از کاهش ارزش ناشی از رقیق شدن سهام باشد.
اعطای سهام اختیاری به پرسنل
یکی دیگر از مواردی که موجب دایلوشن در شرکتها میشود، این است که شرکت سهام خود را به عنوان هدیه یا نوعی جبران به مالکیت پیمانکاران مستقل، کارمندان جدید یا اعضای هیئت مدیره درآورد. هنگامی که این افراد تصمیم به اعمال اختیارات سهام میگیرند، سایر سهامداران با مسئله رقیق شدن سهام خود مواجه میشوند.
خرید و فروش شرکتها
شرکتی که شرکت دیگری را خریداری میکند، ممکن است اقدام به عرضه سهام اضافی برای سهامداران شرکت خریداری شده نماید.
صدور اوراق بهادار
در برخی از شرکتها، ضمانتنامه یا اوراق بهادار قابل تبدیلی مانند اوراق قرضه صادر میشود. با تبدیل شدن اوراق بهادار به سهام شرکت، مسئله رقیقشدن سهام برای سرمایهگذاران قبلی اتفاق میافتد.
حذف سایر سهامداران
سرمایهگذارانی که سهام عمدهای در شرکت دارند، میتوانند از رقیقشدن سهام برای حذف سهامداران با سهام کمتر در جلب رضایت آنها برای طرحهایی که معمولاً با مخالفت آنها همراه است، استفاده کنند.
مثال رقیقشدن سهام در یک شرکت
برای روشنتر شدن مفهوم دایلوشن یا رقیقشدن سهام در یک شرکت، بهتر است به مثال زیر در این مورد توجه کنید:
فرض کنید یک شرکت ۱۰۰ سهم را در اختیار ۱۰۰ سهامدار قرار داده است. در این شرایط، هر سهامدار مالکیت ۱% از سهام شرکت را بر عهده دارد. حال اگر شرکت با انتشار یک عرضه ثانویه، ۱۰۰ سهم جدید را برای ۱۰۰ سهامدار دیگر صادر کند، هر سهامدار تنها ۰/۵% از مالکیت سهام شرکت را در اختیار خواهد داشت. درصد پایین مالکیت سهامداران، به معنای کاهش قدرت رای آنها است.
نحوه محاسبه میزان رقیقشدن سهام
اگر سهامدار شرکتی هستید که اخیراً سهام جدیدی عرضه کرده و قصد دارید از ارزش کاسته شده سهم خود مطلع شوید، میبایست تعداد سهامی را که دارید، بر مجموع سهام تازه عرضه شده و سهام اصلی تقسیم کنید. به عنوان مثال، اگر شما صاحب ۱۰ سهم هستید و شرکت دارای ۱۰۰۰ سهم موجود است، شما مالک ۱٪ از کل سهام شرکت هستید. اگر همان شرکت اقدام به عرضه ۵۰۰ سهم اضافی کند، ارزش سهام رقیق شده شما در شرکت به ۰/۶۷% کاهش مییابد.
حرف آخر
همانطور که در این مقاله گفته شد، دایلوشن یا رقیق شدن سهام میتواند ارزش سرمایهگذاری را تا حد زیادی کاهش دهد. کاهش ارزش سهام باعث کاهش درصد مالکیت، قدرت رأیدهی و سود کلی هر سهم میشود. اگرچه به نظر میرسد رقیقشدن سهام امری منفی است، اما اغلب نتیجه افزایش سرمایه یک شرکت از طریق عرضه سهام جدید است، که میتواند منجر به بازده بیشتر شود.صرف نظر از این موضوع، پتانسیل رقیقشدن سهام ریسکی است که باید توسط هر سرمایهگذاری، چه فردی و چه سازمانی، تحلیل شود. درک تفاوت شخص حقیقی و حقوقی به سرمایهگذار کمک میکند تا حقوق و مسئولیتهای خود را در این فرآیند بهتر بشناسد.
